The Captain’s Log Book 45
Amsterdam, 8 Januari, 2026
Leonard Steinhoff
Foto Marja de Vries
Zottenschuit
In 1994 ligt voor de kust van Sint-Petersburg een oude vleetlogger uit Nederland. ‘The Ship of Fools’, staat er in grote letters op geschreven. Het schip is blauw geverfd en op het dek staat een hoge boom. De Russen zijn in grote verwarring over wat het schip daar doet. Zouden het spionnen zijn? De kapitein stelt ze gerust. ‘Jullie cultuurminister heeft beloofd ons te helpen met onze nobele missie: het uitwisselen van internationale cultuur.’ Onder zijn kapiteinspet steken enorme prothetische puntoren uit.
Kapitein August Dirks is op dat moment net begonnen aan zijn eerste grote reis met de Azart, het narrenschip waarmee Dirks en zijn bemanning als reizend theatergezelschap de wereld rond willen varen via de VOC-route, ‘niet om te stelen en te kelen, maar om te spelen en te delen’. Bijna dertig jaar lang is dat wat de Azart doet, met het Azartplein (vernoemd naar het schip) op het KNSM-eiland in Amsterdam als vaste basis. Nieuwe bemanning pikken ze ter plekke op. Sommigen blijven maar een paar dagen, anderen jaren. Bij alle grote reizen was er wel iemand met een camera aan boord. Van die beelden is dankbaar gebruik gemaakt voor de vrolijke en inspirerende documentaire Azart – Come Make Art van Annike Kaljouw,die het schip vanaf 2017 volgde met haar camera, en Masha Novikova, die er in de jaren tachtig op woonde.
Het idee om een narrenschip op te tuigen, haalde Dirks uit een schilderij van de laatmiddeleeuwse schilder Jheronimus Bosch, waarop lallende monniken en nonnen op een schip worden afgevoerd naar de hel. Het is een veel voorkomend motief in de Middeleeuwen en Renaissance. Wie zich laat verleiden door dwaasheid kan het schudden met dat eeuwige leven in het paradijs, is het idee. Maar evenals Erasmus in Lof der zotheid omarmt Dirks de dwaasheid. Wijsheid leidt tot inertie, voor een leven waarbij je alles op het spel zet is dwaasheid vereist. Dat wil niet zeggen dat een schip vol dwazen probleemloos de wereld rond kan varen. Meermaals ligt de Azart jarenlang aan de ketting. Zoals in 2002, wanneer het schip per ongeluk over een elektriciteitskabel vaart. Duizenden koeien in de polder rond Alkmaar kunnen niet meer worden gemolken. Energiebedrijf Nuon sleept Dirks voor het gerecht, pas na drie jaar mag de Azart weer uitvaren.
Hoezeer kunst en leven voor Dirks met elkaar verbonden zijn, is te zien wanneer hij in 2021 langsgaat bij de dokter, volledig uitgedost in zijn narrenkostuum. Met puntoren, krommende clownsschoenen en rinkelende belletjes om zijn polsen hoort hij aan dat hij ongeneeslijk ziek is en waarschijnlijk nog maar een paar maanden te leven heeft. Dirks: ‘Voor ons is theater meer dan een show van een uurtje. Elke minuut van de dag maken we theater, ook wanneer we boodschappen doen.’
De dokter krijgt geen gelijk: de kapitein is inmiddels 73 en springlevend. Af en toe reist hij af naar Ecuador, waar zijn zottenschuit inmiddels is gestrand en dient als cultureel centrum voor de plaatselijke bevolking.
www.azart.org
