FOYER - EEN THEATERPERIODIEK Nov-Dec 2007.

Een oud maar zeewaardig schip dat met haar bemanning de wonderlijke en oeroude traditie voortzet van de reizende theatertroep. Een artistieke familie met leden uit vele verschillende landen die zich wijdt aan de kunsten en de zee. Een wereldreis die een ononderbroken vreugdetocht is, die een ode brengt aan de zotheid en uiting geeft aan hun hartstocht voor het komisch theater. Een schip dat dienst doet als transportmiddel, huis en laboratorium voor theater, kostuums en films maar ook als podium en decor van theatervoorstellingen. Dat is het theater Azart, oftewel "De Zottenschuyt".

In het Altaar der Kunsten

Dat ijzeren schip, dertig meter lang, werd in 1916 gebouwd als haringvisser volgens het gangbare prototype van die tijd. De eerste twee jaar deed ze dienst als transportschip en vervolgens voor het doel waarvoor ze gebouwd was. Ze was bekend als de "Rode Houthakker" om haar te onderscheiden van haar zusters die alle traditioneel zwart waren. In 1940 kwam ze in de Duitse oorlogsvloot terecht en werd als patrouilleschip uitgerust met wapens en een sterkere motor. Na de oorlog werd ze op de werf acht meter verlengd en in 1959 kreeg ze een motor van 220 paardekrachten en een tweedehands stuurhut van een oud stoomschip. Ze bleef dienst doen als vissers- en vrachtschip tot ze in 1978 tot haar originele maat werd teruggebracht. Elf jaar later werd ze gekocht door de culturele stichting Azart, omgedoopt tot Azart en getransformeerd tot "Zottenschuyt", tot woning en transportmiddel van het artistieke en theatrale gezelschap.

Pech en Kunst

In de Moorse taal betekent az-har 'bloem' die stond afgebeeld op een van de zijden van de dobbelsteen. De worp van deze bloem betekende het verlies in het spel en daarom kreeg in het Portugees azar de betekenis van 'pech'. Met de kruistochten verspreidde dit zeer bekende spel, en woord, zich over heel Europa. Het Spaanse en Catalaanse atzar kregen de betekenis van 'lotsbestemming' en het Franse hazard 'toeval, kans'. Dat het een spannend spel was bewijst wel het Italiaanse azzardo voor 'gewaagde onderneming' of het Engelse hazard voor 'risiko, gevaar'. Het woord bereikte in de 18-de eeuw Rusland, waar azart de betekenis kreeg van 'de hartstocht waarmee je alles op het spel zet'. "De Zottenschuit" gaf het woord AZART nog een nieuwe betekenis, die van 'kunst van alpha tot omega' (Art from A to Z).

Goede Vaart en Zotheid in jullie Zeilen

De zot is de typische karakteristiek van de middeleeuwse cultuur terwijl "De Zottenschuit" een centrale plaats innam in de carnavalstraditie. Ze inspireerde kunstenaars als Jeroen Bos en Albrecht Durer en gaf ook de inspiratie tot de 'divina satira' "Das Narrenschiff" van Sebastian Brant (1494), een werk dat voorbestemd was de eerste bestseller ter wereld te worden. In de huidige interpretatie is "De Zottenschuit" geen voertuig maar een echt theaterschip dat een platform maakt voor ongeveer 300 personen dat op de kade wordt opgericht terwijl het dek wordt gebruikt als podium en decor. De toegangsprijs voor het publiek bestaat gewoonlijk uit het gewicht van de toeschouwer. Hoewel iedereen altijd kan betalen met levensmiddelen of cadeautjes. Op die manier voelt de toeschouwer zich reeds vanaf het begin in deze sfeer van zotheid die in dit irrationele theater heerst. Azart is ook de producent van een serie korte en lange films over mensen en hun levenspad. De films presenteren een snap shot van hun absurde handelingen en zijn bewerkt in een passende humor, dwaasheid en satire. Ze zijn bedoeld om hun publieksbereik te vergroten maar ook om te informeren over de acties van de groep in verre plaatsen. De koers die deze bijzondere bemanning vaart is langs de oude handelsrouten. Het schip blijft in ieder cultuurgebied een bepaalde tijd of meer en creeert ieder keer een voorstelling verbonden aan lokale thema's en in samenwerking met lokale kunstenaars. We wensen jullie een goede reis in de wateren van ons land.

August Dirks

Wij Zijn Jullie Spiegel..

Interview: Maria Kiriaki-Angeliki Fragkou

Assistent: Irina Aliverti

We zijn in het theater "De Stap van de Engelen" en terwijl het Enallaktikos Theater Festival in volle gang is komen wij face to face met een hele serieuze elf die zich in een zilverachtige echo van belletjes luchtig beweegt tussen de acteurs en regisseurs. Onze vriendin Elena Kossifidou had ons gewezen op dit droomachtige creatuur, zeggende dat dat August was, de commandant van de Zottenschuit en dat hij incognito door het buurtje Omonia zwierf om informatie te verzamelen over de bewoners van dit roemruchte Athene. Ons miserabele Engels schrikte ons niet af hem te onderwerpen aan een minutieuze ondervraging. Hij antwoordde met plezier. Het is een elf-kunstenaar met visie. 

Wat is de zottenschuit of, om het precieser te omschrijven, het gekkenschip?

De zottenschuit is een heel oud beeld en een heel bekend schilderij van Jeroen Bos. Het is ook een heel beroemd didactisch boek uit de Duitse literatuur en een betekenisvol thema rond 1400-1500. In die tijd was het al een beeld van een groep mensen die niet in de maatschappij paste en die liever met het schip wegvoeren. Het is vooral verbonden met carnaval. Er bestond in de middeleeuwen zeker een voertuig dat ze "de zottenschuit" noemden en dat bestemd was voor de wanhopigen en gekken. Maar er was toen geen echt schip. Het was altijd een schip op wielen in de carnavalsparade en heel oud.      

Willen je ons zeggen hoe jullie besloten hebben een echt schip te gebruiken en de zeeen te bevaren?

Wat me inspireerde was de nautische traditie van Holland waar je veel schepen vindt en veel ontdekkingsreizigers. Ik wilde deze traditie voortzetten en over de hele wereld reizen maar niet zoals ze het vroeger deden. Holland had die traditie van zeevaart met Amerika, met Indie, met Azie en China maar deze reizigers waren vaak zakenlui en dieven.

Je bedoelt piraten?

Ja, piraten. Ik wilde deze geschiedenis voortzetten maar nu meer als een multicultureel samenwerkingsproject. Dat betekent dat we niet ergens heengaan om iets weg te nemen maar om iets samen te doen met de mensen die we op onze route ontmoeten. Het mooie van onze reis is dat we in de plaatsen waar we iedere keer zijn met de mensen communiceren en spelen.

Kunnen ze met jullie mee spelen ?

Ze komen voornamelijk om de show te zien.

Waar spelen jullie?

In de winter binnen het schip. We hebben er een klein theater voor 45 personen. In de zomer bouwen we een tribune op de kade buiten het schip voor 300 personen.

Met hoevelen maken jullie de voorstelling?

We hebben nu twee musici, vijf acteurs en een filmmaker. Hierbuiten hebben we nog een danser en een zanger nodig en ook een lichttechnicus.

Willen jullie een boodschap vertellen, een idee over de wereld?

Dat wat we doen, als acteurs, is de maatschappij een spiegel voorhouden. Wij presenteren ons als dwazen om de mensen die wanhopig zijn, die uitgeput zijn van hun werk, die een hypotheek op hun huis hebben en 40 jaar lang de rente betalen, aan het eind van de dag een vrolijk moment te bezorgen.

Is jouw verschijning een deel van jouw persoonlijkheid of jouw werk?

Ik ben nu 15 jaar met deze geschiedenis bezig, het is onderhand een deel van mijn persoonlijkheid geworden.

Kun je als elf magische dingen doen?

De magie is het schip in de vaart te houden, we zijn een goede crew, we zijn een micro democratie van vrije mensen en het mooie is dat de mensen die we opzoeken ons herkennen en vanaf het eerste moment beginnen te lachen. Dat is fantastich.

Wat is jouw belangstelling voor Athene? Is het de tweede keer dat je komt?

Ja, de eerste keer was ik in Piraeus en nu in dit buurtje. Als zeeman moet ik zeggen dat jullie een armzalige haven hebben.

Het is de grootste in ons land.

We stonden klaar om hier met ons schip te komen en om al onze collega's hier onze show te vertonen maar op het eind konden we geen plaats in de haven vinden.

Was er dan geen plaats?

Ja. Er was geen plek. Vreselijk. Maar er komt wel plek.

Spreek ons over de dood.

Ik spreek liever over het plezier van het leven. Dat is onze boodschap. We maken een feest van het leven.

Ja, maar de dood is daar. Vertel ons over je laatste reis, die van de dood.

Je moet het beleven om het te kunnen overstijgen. Maar ik wil er zeker van zijn dat voor ik deze reis maak ik in mijn leven dat doe wat ik kan doen. Hoe dan ook, onze activiteiten kenmerken zich dat we het gevoel willen verspreiden dat het feest moet doorgaan. Dat is een inspiratie voor anderen, dat ze zich voorstellen dat ze het kunnen doen, dat ze het ook doen en dan doorgaan. Ik heb zelf geen kinderen maar de levensvreugde, dat is mijn kind.

En over de liefde?

We heten soms de 'love boat' omdat we gezien hebben hoeveel paartjes op het schip hun verhouding zijn begonnen. We maken veel feestjes op het schip en we nodigen veel vrienden uit, op die manier hebben veel mensen elkaar leren kennen.

Is het moeilijk te leven zonder de liefde van een vrouw?

Ja, we weten hoe moeilijk het leven is. Maar we zijn aan boord als een familie die uit volwassenen bestaat. Ik ben de kapitein en ook een beetje de pappa die ervoor moet zorgen dat er eten op tafel staat. Robbie is als de mamma die ervoor zorgt dat de kinderen niet van boord weglopen. Een familie.

Zijn jij en Robbie de eersten op het schip?

Ja, ik ben hier 18 jaar en Robbie 14 jaar. We maken een levensreis. Het is niet zomaar een reisje en dat we daarna ophouden. Het is als de Odyssee. Zo willen we ook niet naar Holland terugkeren voordat we rond de wereld gevaren hebben.

Wat deed je eerder?

Ik was ongeveer 25 jaar toen ik voor de eerste keer naar Rusland ging en het duurde 10 jaar voordat ik in de gaten kreeg dat ik mijn tijd wilde wijden aan het bestuderen van het Russisch. Ik was (negatief) getroffen dat duizenden op vakantie naar Spanje gingen en niemand naar Rusland dat toch een heel mooi land is met hele mooie mensen. Ik heb een bureau opgericht om kunstenaars uit te wisselen tussen Moskou en Amsterdam. Maar mijn droom was om met het schip naar Rusland te varen. Het plan is de komende tijd binnen twee jaar naar Kiev te varen.

Hoe vertellen jullie de wereld van jullie voorstellingen?

Het goede van Griekenland is dat er veel eilanden zijn en de eilanden zijn onze geliefde bestemming omdat het een gesloten gemeenschap is die binnen een dag weet dat we geland zijn. Ze zien ons in de haven.

En in de andere landen?

Het is moeilijker in grote steden omdat het volk niet iedere dag in de haven komt. Dan gebruiken we de publiciteit van radio en TV. Daarom zijn voor ons de Griekse eilanden paradijzen. We hebben onze show "Canterbury Tales" al in Hermoupolis op Siros vertoond. En we waren ook in Heraklion, Rethymno en Amorgo. De komende tijd gaan we naar 20 Griekse steden inclusief Athene. We hebben met de manager gesproken van de ZEA jachthaven en in Mei geeft hij ons een plek voor de voorstellingen. Nu van de winter bereiden we de show voor over de expeditie van de Argonauten en over Jason. We maken er een komedie van. De komedie is sowieso onze hartstocht. Ons publiek heeft dat ook nodig.

Wat was "Canterbury Tales"?

Een interpretatie van Chausser over de geschiedenis van een kleine groep pelgrims. In onze show veranderen zij zich tot dertig personages die spreken over de liefde, over rijkdom, macht en de dood. Het heeft elementen van de farce, van de komedie, van bewegingstheater en combineert de technieken van commedia dell'arte, van object theater, music hall en operette.

Herinner je jouw eerste reis?

Jazeker, dat was in 1989. Toen waren we geen "zottenschuit" maar "Opera Ship". Zo was ik met het project begonnen. Ik had hele dure regisseurs en hele dure zangers en na een poosje waren we bankroet. Ik dacht toen het schip aan iemand cadeau te doen maar niemand was geinteresseerd. Toen las ik het boek "Das Narrenschiff". Vanaf dat moment waren we geen operaschip meer maar zottenschuit, omdat de zotten niet zo duur zijn (gelach). Toen presenteerden we dit idee in Duitsland waar het boek vandaan komt. Het was een Duits boek van Sebastian Brant en heel didaktisch in tegenstelling tot de titel. Er bestond ook een heel oude voorchristelijke lenteparade in de velden. En toen het Christendom kwam werd dat tot carnaval gemaakt. We weten dat er rond 1250 een groep arbeiders was die een zottenschuit hadden gemaakt en van stad naar stad trokken en onderwijl uitbundige feestjes gaven.

Het lijkt een beetje op de Dionysische mysterien... Welke taal gebruiken jullie in de show en onderling?

Engels en Spaans. We zijn de show begonnen in Spanje en hadden veel tekst in het Spaans maar toen gingen we naar Malta en gebruikten Engels en in Italie Italiaans en toen in Griekenland een beetje Grieks.

De show is heel leuk voor kinderen ondanks het feit dat er veel geweld aan te pas komt.

We zijn van mening dat kinderen het geweld heel goed kunnen verdragen. Bovendien, er bestaat al TV.

Wat is jullie volgende bestemming?

Morgen zijn we in Hermoupolis, dan gaan we weekje naar Paros en dan naar Rethymo.

Kom je wel eens van het schip af?

Ik ga van het schip af naar de plek waar ik toegang tot internet heb. Dat alleen, want voor de rest komt iedereen naar het schip.

Maken jullie veel feestjes?

Alleen in de winter. In de zomer hebben we geen tijd. In de winter blijven we op een plek en maken twee of drie keer per week een feestje. Dit jaar blijven we de winter in Rethymo. Ook maken we 's-winters een speciaal theater.

Hoe werd je acteur?

Ik werd acteur door te spelen.

En waarom kwamen jullie naar Griekenland?

We kwamen naar Griekenland en beschouwen het als een nieuw vaderland. We zijn blij waar ze ons willen hebben. Veel landen willen ons hebben. Eigenlijk zoeken we vooral naar vaderlanden. De eerste was Amsterdam, de tweede Barcelona en de derde Griekenland. En we willen hier blijven. Om haar verder te onderzoeken.